Cirkel 010

Feiten helpen niet.

Auteur: Maarten van den Driest

Hier bij Cirkel van Rede proberen we mensen te helpen een redelijk leven te leiden. Dat kan op verschillende manieren. Eén manier die helaas niet lijkt te werken is het tegenspreken van fouten. Onderzoekers hebben aangetoond dat mensen alleen maar meer volharden in hun fouten als ze worden tegengesproken.

Het is, zoals de Boston Globe schrijft, de grote aanname achter elke democratie: dat een geïnformeerde bevolking beter is dan een niet-geïnformeerde bevolking. Kortom, als mensen maar genoeg juiste informatie hebben doen ze vanzelf de juiste dingen en komt het met de maatschappij én de economie helemaal goed.

Dit zou waar zijn als we allemaal perfect rationeel waren en onze eigen behoeften voor het grootste gedeelte volledig negeren. Gelukkig niet, zou ik zelfs zeggen. Zo zitten mensen in ieder geval niet in elkaar. We blijken echter irrationeler dan gedacht! Onderzoekers aan de University of Michigan ontdekten dat feitelijke correcties mensen zelden op andere gedachten brengen. Dit geldt dan vooral voor mensen met een bepaalde (politieke, religieuze etc.) ideologie. Ze reageren anders dan mensen die een feit gewoon nog niet kenden. Nadat hun fout was aangewezen en bewezen trokken ze zich juist dieper terug in hun foutieve overtuiging. Het idee schijnt te zijn dat het als bedreigend wordt ervaren om toe te moeten geven dat je fout zat. Op wat voor manier bedreigd dit de democratie?

Op een vrij simpele manier: juist de mensen die verbetering het meeste nodig hebben zullen dit het laatst accepteren. Zeker in de politiek betekent dit één eindeloos moeras van 'gemotiveerd redeneren', eigenlijk een vorm van rationalisatie. Rationalisatie is al in voren weten waar je wilt uitkomen en daar dan argumenten bij zoeken om die als logische structuur te presenteren. Aangezien erg veel mensen, met allerlei achtergronden, dit doen is het niet verbazend dat debatten zelden of nooit bevredigend eindigen. Wie verwacht er nog een echte oplossing als de deelnemers aan een gesprek niet eens in staat zijn de feiten op een rij te krijgen?

Wat kan Cirkel van Rede doen? In ieder geval niet met feiten aan komen zetten. Daar zijn we ook niet voor, trouwens. We hebben wel een prachtig stukje ideologie dat bij wijze van spreken op een T-shirt past: "Ik ben niet het centrum van het universum."

Uit dit simpele gegeven volgt dat de feiten zich niks zullen aantrekken van onze voorkeuren. Het verheldert alles in en om ons heen. Feiten zijn niet ons eigendom dus er wordt ons ook niks afgepakt als we er een keer naast zitten. Arthur Schopenhauer stelde al dat iemand van een fout ontdoen geen afnemen is maar juist geven.

Laten we dankbaar zijn als iemand ons verbetert. We zijn weer iets rijker geworden.

---

---

Op dit artikel is nog geen commentaar binnengekomen. Wil je iets zeggen? Ga naar de Postbus.

Terug naar de Cirkel van Rede - Stukjes subpagina.