Evolutie of Schepping

Mijn antwoord op de 'kolderfolder'

In de laatste week van februari ontving een groot gedeelte van Nederland de Evolutie of Schepping-folder van het Actiecomité Schepping. De folder bevat een groot aantal onjuistheden. Hieronder een beschrijving van de kwestie.

Wie was Darwin?
Het is aardig om te weten dat Charles Darwin theologie gestudeerd heeft en tijdens zijn studie zeer onder de indruk was van het werk van William Paley, de grote popularisator van het zo beroemde horloge op de hei-argument. Net als verder eigenlijk iedereen was hij creationist.

Het was toen al wel genoegzaam bekend dat de Aarde erg oud was. Hoe oud wist niemand maar toch zeker wel miljoenen jaren, in elk geval veel en veel ouder dan zesduizend jaar. Hier was de evolutietheorie totaal niet bij nodig. Zelfs Galileo Galilei wist dit al en heeft erover geschreven. Dat diersoorten veranderden door de tijd heen kon iedereen makkelijk zien, vraag het anders eens aan een fokker, en dat er gigantisch veel verschillende soorten waren zonder echte verklaring hiervoor was overduidelijk. Hieraan werd niet getwijfeld. De grote bijdrage van Charles Darwin was niet dat hij wist te vertellen dat het gebeurd was maar hoe dit in de natuur kon zijn gebeurd.

Bijna iedereen, Charles Darwin incluis, verwachtte bewijzen te vinden voor een recente schepping. De bewijzen wezen echter steeds beter in de richting van een oude Aarde én van natuurlijke selectie. Langzaamaan accepteerden steeds meer deskundigen deze ideeën, tegen hun eigen vooronderstellingen in. Op dit moment twijfelt vrijwel geen enkele geleerde uit een relevant vakgebied noch aan de oude Aarde, noch aan de evolutietheorie.

Niet alles wat Darwin dacht denken we nu nog steeds. Bepaalde dingen heeft hij niet goed gezien en die zijn later gecorrigeerd. Het is belangrijk om te weten dat dit door wetenschappers zelf ontdekt is, niet door creationisten. Wetenschap corrigeert zichzelf en op de lange duur wordt het steeds beter.

Charles Darwin is, in tegenstelling tot wat veel mensen denken, niet de reden dat wij de evolutietheorie accepteren. Hij was weliswaar (mede-)bedenker van de centrale ideeën maar er is inmiddels honderdvijftig jaar verstreken. Er zijn vele onafhankelijke bewijsvoeringen gevonden. Darwin wist bijvoorbeeld niets van genetica en vanaf de twintigste eeuw is de evolutietheorie door genetisch onderzoek alleen maar versterkt.

Wat zegt de evolutietheorie?
Evolutie bestaat in de grond uit niet meer dan één idee. Levende wezens erven door voortplanting eigenschappen. Door natuurlijke selectie treden er veranderingen op in populaties. Dit kan op een aantal manieren. De rest is uitleg en meer details. Evolutie zegt dus niet dat de aarde oud is. Dat wisten we al. Evolutie verklaart wel hoe wezens van elkaar kunnen afstammen en is zelfs in staat om voorspellingen te doen over dingen die nog niet ontdekt zijn. Gedeelten van de evolutietheorie hebben wetenschappers geholpen om medicijnen te maken en om te voorspellen hoe epidemieën zich gedragen.

De brochure
De brochure Evolutie of Schepping bevat een aardig aantal argumenten die moeten aantonen dat de evolutietheorie niet zo sterk in elkaar zit als mensen wel eens beweren. Jammer genoeg voor de auteurs klopt geen enkel argument. Het is voor mij als leek bijzonder simpel om steekhoudende weerleggingen te vinden. Ik gebruik hiervoor de website TalkOrigins. Hun Index of Creationist Claims bevat een lange lijst creationistische argumenten compleet met antwoorden. Deze antwoorden bevatten voldoende citaten en andere verwijzingen voor de lezer om zelf de wetenschappelijke literatuur erop na te slaan als hij of zij dat wil.

Ik vermeld bij elk onderwerp waarbij ik TalkOrigins gebruikt heb tussen haakjes de code waaronder op hun site het originele antwoord te vinden is. De oorspronkelijke folder is te vinden bij Actiecomité Schepping.

   Evolutie of Schepping - Wat geloof jij?
Wat iemand gelooft is in dit geval niet zo interessant. Mensen geloven allerlei verschillende dingen. De vraag is hier wat de waarheid is. Hoe zit het universum echt in elkaar? Het mooie van wetenschap is dat je niks hoeft te geloven, je kun het in principe allemaal zelf controleren. Dit kan natuurlijk betekenen dat je een universitaire studie moet afronden en een paar jaar zelf onderzoek moet doen maar het kan. Je hoeft niks zomaar van een ander aan te nemen.

   Onze gedachten bepalen wat we zien.
Dat klopt. Onze gedachten bepalen echter niet wat er is. Een kleuter zal een boek zonder plaatjes misschien niet leuk vinden maar misschien ook wel. Voor ik kon lezen was ik mateloos gefascineerd door die zwarte kriebeltjes. Dat verandert niks aan het boek.

Iets mooi vinden is een waardeoordeel, een mening. Een feit is iets anders. Waar mensen van mening kunnen verschillen kan niemand een feit ontkennen. De werkelijkheid trekt zich niks aan van wat wij wel of niet willen.

Gelukkig hebben we niet alleen onze ogen om op te vertrouwen. We kunnen instrumenten gebruiken die niet gehinderd worden door gedachten of verlangens. We kunnen resultaten naast elkaar leggen om te kijken of ze met elkaar kloppen. Op een gegeven moment is het toch wel zeker wat we zien.

   Om over na te denken! Wie zal er in een bos meer zien: een boswachter of een kind dat altijd in de stad gewoond heeft?
Wie zal er meer weten van evolutie: een bioloog met jaren ervaring of iemand zonder enige opleiding op dit gebied?

Dit is natuurlijk een argument om vragen te stellen aan mensen die het kunnen weten. De laatste honderdvijftig jaar is er ontzettend veel onderzoek verricht door goed opgeleide biologen. Je zou zeggen dat zij het kunnen weten.

Overigens mist de boswachter ook van alles in het bos alhoewel het kind nog veel minder ziet. Dit maakt allemaal echt niet uit voor wat er wel of niet in het bos is.

   Willen we naar de natuur en de mens kijken als een schepping die door een machtige God gemaakt is, of willen we dat niet?
Het maakt niks uit wat we precies willen. Het universum is zoals het is, of wij dat nou leuk vinden of niet.

Dit is eigenlijk een vorm van enorme arrogantie. Het idee dat alle ontelbare lichtjaren met alles erin en onze hele wereld afhankelijk zijn van onze keuze is toch wel erg egocentrisch.

   Wie is God?
Dat is nogal een vraag. Er zijn verschrikkelijk veel religies in de wereld en die hebben hier allemaal een ander antwoord op. Zelfs binnen het christendom verschillen de ideeën hierover aanzienlijk.

Met evolutie heeft dit allemaal niks te maken. De evolutietheorie is de beste verklaring voor de verscheidenheid die wij om ons heen zien of ze is dat niet. Met religie heeft dat niks van doen.

   Om over na te denken! De Bijbel zegt dat God de dieren als verschillende soorten geschapen heeft, maar dat de mens naar Gods evenbeeld geschapen is. Wat is het belangrijkste verschil tussen een aap en een mens?
Wat de bijbel hierover te zeggen heeft is weinig interessant. De koran zegt iets anders en de bhagavad ghita zegt weer iets anders. Waarom zouden we de bijbel om antwoorden vragen als we gewoon om ons heen kunnen kijken?

Er is niet één belangrijkste verschil tussen mensen en apen. De brochure doelt waarschijnlijk op de bijzondere positie van de mens in de schepping. Toch zegt de bijbel zelf dat mensen net dieren zijn, zie Pred. 3:18-21.

De evolutietheorie zegt juist niet dat mensen en dieren hetzelfde zijn maar dat wij geëvolueerd zijn tot een heel eigen soort die uniek is. Ooit, heel lang geleden, deelden mensen en apen een gemeenschappelijke voorouder. Dat verandert echter niks aan hoe mensen nu zijn.

De evolutietheorie beschrijft wat is, niet wat moet zijn. Wij zijn net zo nobel of verdorven zoals we zijn en daarvoor maakt het niet uit wat welke theorie dan ook zegt.

   Soorten wetenschap
Het verschil tussen ‘technische wetenschap’ en ‘historische wetenschap’ bestaat eigenlijk alleen in de gedachten van creationisten. In werkelijkheid heeft elk wetenschappelijk veld technische en historische aspecten, soms beide tegelijk.

   Technische wetenschap. Deze onderzoekt hoe dingen werken. Er kunnen proeven (experimenten) uitgevoerd worden die te herhalen zijn.

Alle wetenschap werkt met proeven die herhaalbaar zijn. Het is flauw om van de biologie te eisen dat de hele evolutie herhaalbaar zou moeten zijn en dat is ook nergens voor nodig. Wat we wel kunnen is observaties doen en experimenten uitvoeren; die zijn allemaal herhaalbaar.

Stel je voor dat op straat een lijk ligt met daarnaast een pistool. De recherche onderzoekt de zaak en vindt hele duidelijke vingerafdrukken. Verder pakken ze een verdachte op en de vingerafdrukken komen keurig overeen. De moord is nooit meer herhaalbaar. Wil dat zeggen dat de dader vrijuit gaat?

Een gebroken vaas ligt op de grond en een beteuterd kind staat er naast te roepen dat het hem spijt. De val van de vaas ligt onherroepelijk in het verleden en kan niet herhaald worden. Toch is de conclusie wel duidelijk.

Met de evolutietheorie werkt het net zo. We vinden overal ter wereld zowel bij levende wezens als bij de honderdduizenden fossielen die inmiddels onderzocht zijn voortdurend sterke aanwijzingen dat soorten gemeenschappelijke voorouders delen.

De Noormannen worden her en der op de wereld verschillend gezien. En? Het is wel een feit dat ze er waren. Het is een feit dat ze ‘schatten verzamelden’. Het is een feit dat ze lokale bevolkingen schrik aanjoegen en aardig wat schade aanrichtten. Of je dat heldhaftig vindt of niet maakt niks uit.

   Om over na te denken! De evolutietheorie geeft een verklaring voor iets dat miljoenen jaren geleden gebeurd zou zijn. Is dat een technische of een historische wetenschap?
De intentie is duidelijk: de lezer moet ‘historische’ antwoorden en dan concluderen dat het niet zeker is.

Het juiste antwoord is: het is wetenschap. Klaar. Of iets in het verleden ligt maakt niet uit, de bewijzen zijn duidelijk genoeg. Sterker nog: evolutietheorie kan vaak voorspellingen doen over de toekomst en die komen ook nog uit!

   Wat gaat vanzelf?
Niks. Na een lange inleiding over het feit dat energie om werk te verrichten ergens vandaan moet komen gaat de tekst verder met een soort karikatuur van de evolutietheorie. Verder moet een plaatje duidelijk maken dat dingen na een tijdje uit elkaar vallen als je er niks aan doet. Dat klopt natuurlijk allemaal. De zon geeft ons inderdaad energie voor alles wat er gebeurt. Dit kan natuurlijk nooit een theoretisch probleem zijn want we zien het overal om ons heen.

   Om over na te denken! De evolutietheorie leert dat in het verleden een klein ééncellig diertje vanzelf zou zijn ontstaan. Uit dat dier zou geleidelijk de mens ontstaan zijn. Klopt dit met wat je normaal om je heen ziet?
Dit is zeker om over na te denken, er klopt niks van. Nooit maar dan ook nooit heeft welke evolutiebioloog dan ook beweerd dat de mens geleidelijk uit een klein diertje is ontstaan. Alle wezens delen met andere wezens gemeenschappelijke voorouders. Er is ook geen pad náár de mens toe, dat zou Lamarckianisme zijn.

Evolutie heeft niks anders nodig dan voortplanting, erfelijke eigenschappen en tijd. Al die dingen zien wij overal om ons heen. Wat is het probleem?

Het allereerste ontstaan van leven is nog steeds een raadsel. Dat we nog niet weten hoe dit gegaan is betekent niet dat we het nooit zullen weten. Verder valt dit niet onder evolutietheorie, daarvoor moet er eerst al leven zijn dat dan kan evolueren. Het allereerste ontstaan van leven valt onder abiogenese, op zichzelf een interessant vakgebied.

Het is oneerlijk om van een theorie, hoe goed werkend ook, te eisen dat ze alles verklaart. In plaats daarvan verklaren wetenschappelijke theorieën alles op hun eigen terrein. Soms is dat terrein beperkt, soms is het heel erg groot.

   Een paar feiten
Nu begint een serie beweringen – geen feiten! – die twijfel aan de evolutietheorie moeten zaaien. De auteurs vergeten dat eventueel bewijs tegen evolutie nog geen bewijs is voor creatie. Dat zou alleen zo zijn als er maar twee verklaringen op de wereld waren. In werkelijkheid zijn het er enorm veel en het zou ook nog kunnen dat we de werkelijke verklaring niet gevonden hebben. In de tussentijd heeft de evolutietheorie uitstekende papieren.

   Fossielen (CB930.1)
Er zijn inderdaad fossielen die er ongeveer zo uitzien als wezens die nu leven. En? Sinds wanneer is dat een probleem? We hebben het dan vaak wel over hele families en niet zozeer over losse soorten. De nu levende Coelacanth, vaak aangehaald als ‘fossiele soort’, behoort bijvoorbeeld tot de familie Latimeriidae terwijl de fossiele exemplaren meestal tot Coelacanthidae behoren. Ze lijken op elkaar, best, maar dit zijn behoorlijk verschillende beesten.

De evolutietheorie verplicht nergens populaties om maar voortdurend te veranderen. In een stabiele situatie zou je verwachten dat er niet al teveel veranderingen meer optreden na een tijdje.

Het uiterlijk van dieren kan redelijk hetzelfde blijven terwijl hun binnenwerk aardig verandert. Het immuunsysteem van schildpadden nu is hoogstwaarschijnlijk behoorlijk anders dan dat van schildpadden miljoenen jaren geleden. Houdt in gedachten dat alle soorten die op dit moment leven precies even geëvolueerd zijn als alle andere.

   Om over na te denken! Bij welk geloof past het beste de vondst van fossiele dieren die precies gelijk zijn aan dieren die nu nog leven?
Goed op nu levende dieren lijkende fossielen passen uitstekend bij de evolutietheorie. Ondanks wat creationisten geloven passen veel fossielen helemaal niet bij het idee dat God ze geschapen zou hebben. Meer dan 99% van alle ooit levende soorten is nu uitgestorven, bijvoorbeeld.

Het is verder zeer onwaarschijnlijk dat fossiele dieren exact gelijk zijn aan nu levende dieren. Het is wel zo dat een aantal fossielen heel aardig lijkt op soorten die nu leven.

En dan nog iets om over na te denken: wetenschap is geen geloof. Alhoewel iedereen behalve de experts zelf vertrouwen moeten hebben in de juistheid van de uitkomsten is dat vertrouwen gerechtvaardigd. Alles kan namelijk gecontroleerd worden door iedereen die de moeite wil doen. Er zijn geen rituelen en ook geen dogma’s. Het zijn juist creationisten die uitgaan van hun eigen gelijk over de bijbel en daarna pas verder willen denken.

   Aardlagen
De geologische kolom wordt niet gezien als bewijs van de evolutietheorie. Hij past wel keurig in onze visie van een oude Aarde, die een lange geschiedenis heeft ondergaan.

Het is niet zo dat kleine dieren onderop liggen en grote dieren bovenop. Ze liggen wat grootte betreft behoorlijk door elkaar en – veel belangrijker – wat dichtheid betreft ook. Wel liggen de fossielen schitterend in hun volgorde in de tijd zoals de biologie die voorspelt. Dat is niet te verklaren met behulp van de grote natuurramp van afbeelding C. Waarom staat hier trouwens nergens iets over de bijbelse zondvloed terwijl het daar toch duidelijk over gaat?

Waarom heeft geen één van de velociraptors het gehaald naar het niveau van de mammoets? Die dingen waren toch aardig snel? Waarom ligt liggen de bloeiende planten allemaal in hogere aardlagen dan de eerste varens? Konden die lopen, misschien? Pteranodons konden toch ook vliegen maar er ligt er geen een bij de echte vogels. Hoe zou een gigantische catastrofe trouwens keurig te onderscheiden lagen hebben opgeleverd?

   Om over na te denken! Welke verklaring is het meest aannemelijk?
Er is maar één verklaring: de evolutietheorie.

De geologische kolom was trouwens al bekend voor dat Darwin zijn theorie publiceerde en is opgesteld door creationisten.

   Fossielen die door aardlagen heensteken (CC331)
De bekende creationist Henry Morris haalde dit argument al aan in zijn boek Scientific Creationism. Dit boek stamt uit 1985 en ook toen al was zijn argument achterhaald.

‘Polystrate fossielen’, zoals die dingen heten, vormen geen enkel probleem voor de klassieke geologie. Waar het om gaat zijn boomstammen die door meerdere meters sediment (afzetting) heen steken. Dit is niet hetzelfde als door meerdere geologische aardlagen heen steken.

Een forse overstroming kan zomaar een meter sediment neerleggen. Verder hoeven bomen die bedekt raken helemaal niet direct dood te gaan maar kunnen best een tijd blijven leven. Decennia misschien wel. Alle kans voor nog een overstroming.

Zie ook Wetenschapsforum. Fossielen die door meerdere lagen heensteken vormen dus geen enkel probleem voor de gebruikelijke geologie.

Uiteraard heeft dit niks te maken met de evolutietheorie.

   Fouten in schoolboeken (CB701)
Ernst Haeckel heeft zijn embryo’s zeer zeker niet verzonnen.

De tekeningen zijn ook niet belangrijk, de embryo’s zelf wel. Het is ondubbelzinnig waar dat embryo’s van verschillende diersoorten opvallend veel op elkaar lijken, wat wijst op een gemeenschappelijke oorsprong. Dit was halverwege de negentiende eeuw bekend.

De embryo’s in Haeckel’s tekeningen vertonen ook verschillen en die heeft hij weggelaten. Dat had hij natuurlijk niet moeten doen. Die verschillen zou je echter gewoon verwachten en zijn dus ook geen probleem voor de evolutietheorie. Het is juist het patroon van verschillen en overeenkomsten dat afstamming aantoont; dieren die nauwer aan elkaar verwant zijn lijken ook meer op elkaar.

Haeckel’s onvolkomenheden zijn snel genoeg ontdekt, door wetenschappers, en daarna heeft iedereen gecorrigeerde versies gebruikt.

   Om over na te denken! Welke reden zou dhr. Haeckel in 1879 gehad hebben om deze embryo’s zo te tekenen dat ze op elkaar lijken? En waarom zouden ze nog steeds gebruikt worden?
Haeckel was zeer invloedrijk in zijn tijd en heeft veel gedaan om de evolutietheorie te promoten maar was eerder een aanhanger van Goethe en Lamarck dan van Darwin. Darwin zelf was echter niet zo gelukkig met Haeckel. Haeckel’s ‘recapitulatietheorie’, ook wel bekend als de biogenetische wet, klopte van geen kanten. Zoveel was al vrij snel duidelijk. Haeckel heeft door de verschillen tussen de door hem getekende embryo’s weg te moffelen geprobeerd zijn theorie te ondersteunen.

Ernst Haeckel zag evolutie als een ‘drijvende kracht’ achter de ontwikkeling van soorten. De klassieke evolutietheorie verschilt hier enorm van en kent evolutie geen enkel ‘doel’ toe. De hele Haeckel-kwestie was een jammerlijke geschiedenis en een schande voor de wetenschap.

Het is echter absoluut niet waar dat de oorspronkelijke tekeningen nog gebruikt worden. Niet in schoolboeken en zeer zeker niet als wetenschappelijk bewijs. Er is een overstelpende stapel bewijzen voor de evolutietheorie. Zo’n oud fraudegeval is echt niet nodig. Wetenschap verbetert voortdurend en zelfs van hun fouten leren wetenschappers nog.

Het is opvallend dat creationisten nog steeds aan komen zetten met meer dan honderd jaar oude tekeningen die verder niemand als bewijs voor wat dan ook gebruikt. Het is domweg niet waar dat ook maar één bioloog deze tekeningen als bewijs ziet.

Conclusie
1. Het is maar de vraag wat je als bewijs wil aanvaarden. Alle maar dan ook alle aanwijzigen wijzen erop dat alle soorten op Aarde gemeenschappelijke voorouders delen met andere soorten. De mens vormt hierop geen uitzondering. Wat is er verder nog nodig?

Het is vrij makkelijk om tegenbewijzen te verzinnen die de evolutietheorie in problemen zou brengen als ze gevonden werden. Een extra orgaan dat plotseling ontstaat, een fossiel meercellig dier van 3 miljard jaar oud, dieren geboren uit een paring van zoogdier en een vis, en zo voort.

Wat voor vondsten zouden creationisten accepteren als bewijs tegen hun visie? Al is het maar in principe?

2. Geschiedenis wordt op verschillende manieren geschreven zelfs. Ondanks dat is het heel erg duidelijk dat we over sommige dingen zeker kunnen zijn. Willem van Oranje heeft echt bestaan, ooit is er echt een Europeaan als eerste in Amerika aangekomen en de Tweede Wereldoorlog is echt gebeurd.

Het is mogelijk om aan letterlijk alles te twijfelen (dit heet solipsisme) maar dat doet niemand als hij eerlijk is. We zouden niet door ons dagelijks leven heen komen. Zo gaan christenen er zomaar van uit dat de bijbel dezelfde tekst bevat als gisteren. Terecht? Twijfelt iemand er ook maar aan dat het morgen weer dag wordt?

3. In schoolboeken wordt geïllustreerd hoe biologen tot de evolutietheorie zijn gekomen. Werkelijke bewijsvoering is veel te complex voor schoolleerlingen. Dat is meer iets voor studenten biologie en die krijgen dat dan ook keurig uitgelegd.

Schoolboeken lopen meestal enkele decennia achter op de allernieuwste wetenschap, dat gaat ook niet anders. De basis klopt echter altijd wel. Staat er ergens echt een fout in, dat hoort dat erbij gezegd te worden. Een goede leraar zal altijd zijn leerlingen vertellen over nieuwe inzichten.

Wetenschap staat open voor kritiek. Iedereen is vrij om biologie te gaan studeren en zelf onderzoek te gaan doen. Een aantal creationisten heeft dat ook gedaan. Tot nog toe heeft echter niemand een serieuze uitdaging kunnen vinden voor de evolutietheorie.

4. U of jij hebt zeker de keuze wat te geloven, daar staat iedereen vrij in. Het maakt voor de werkelijkheid echter niets uit. De evolutietheorie is met afstand de enige goede verklaring voor de biologische diversiteit die wij om ons heen zien. Er zijn zelfs geen serieuze concurrenten.

U of jij hebt de keuze: de werkelijkheid aanvaarden, of niet.

In de evolutietheorie hoeft niemand te geloven. Het is een verklaring van een stuk van de werkelijkheid, meer niet. Dat is trouwens al indrukwekkend genoeg.

De evolutietheorie heeft niks te maken met hoe wij moeten denken of voelen. Daar gaat ze simpelweg niet over. Dan zou je net zo goed kunnen zeggen dat de eerste wet van de thermodynamica niks zegt over goed en kwaad. Dat is net zo waar en je hebt er net zo weinig aan.

5. Waar ga ik heen als ik sterf? Waar kom ik vandaan? Als we eerlijk zijn moeten we zeggen dat we dat niet weten. Ook gelovigen weten dat niet.

Er zijn vele religies op Aarde en ze geloven allemaal wat anders. Nooit zullen we bij leven erachter komen wie er gelijk heeft. Waarom kiest een mens voor de bijbel of voor de koran of voor weer een heel ander boek? Waarom zou een mens de bijbelverhalen voor waar aannemen?

De wetenschap heeft daar maar één antwoord op: de werkelijkheid is zoals zij is en wat een mens wil verandert daar niks aan.


Maarten van den Driest

Leiden, 24 februari 2009

---

Reacties.