Levende Traditie in de Oud-Katholieke Kerk

een gesprek met de nieuwe bisschop van Haarlem

Op 19 april werd Dick Schoon, pastoor in Amsterdam, met een overtuigende meerderheid van stemmen gekozen tot de nieuwe oud-katholieke bisschop van Haarlem. Maarten van den Driest ging namens GK feliciteren en werd hartelijk ontvangen.

De Oud-Katholieke Kerk kent een roerige geschiedenis. Haar wortels liggen diep in de achttiende eeuw maar haar ontwikkeling is nog steeds niet gestopt. Oud-katholieken wijzen de idee dat de rooms-katholieke paus onfeilbaar is en altijd het laatste woord krijgt af. Dat zijn echter niet de enige verschillen. De mis vieren zij al sinds 1909 in het Nederlands, er is geen verplicht celibaat en priester of bisschop worden is in principe mogelijk voor iedereen, man of vrouw, homo of hetero.

In de Amsterdamse pastorie, een mooi oud huis in Oud-Zuid naast de kerk, hangt een vriendelijke, verstilde sfeer. Die sfeer staat misschien wel symbool voor de kerk zelf: klassieke rituelen, gedompeld in een traditie van meer dan duizend jaar, en moderne gedachten.

De Oud-Katholieke Kerk is een stroming binnen de grote katholieke kerk van het Westen, die zich beroept op de oude kerk. De oude kerk betekent in dit geval de Katholieke Kerk van tot de 11e eeuw. De reden dat de wegen zich scheidden is complex. De toenemende macht van de paus is wel een van de belangrijkste en meest genoemde onderdelen hiervan. Oud-katholieken erkennen weliswaar dat de paus een centrale positie inneemt, maar accepteren niet zijn macht over andere bisschoppen. Het is dan simpel te begrijpen dat de relatief nieuwe idee van de pauselijke onfeilbaarheid ook niet door hen wordt geaccepteerd. Alle bisschoppen zijn in principe gelijk.

Waarom dan toch eigenlijk nog bisschoppen?

Dick Schoon: “Een parochie moet deel uitmaken van een groter geheel, anders verstrikt zij zichzelf te snel in zichzelf. Een bisschop heeft als taak om bezoeken af te leggen, mensen met elkaar in contact te brengen en te houden en banden te verstevigen.”

De Oud-Katholieke Kerk in Nederland kent dertig meestal kleine parochies, verdeeld over twee bisdommen. Buiten Haarlem is er nog het bisdom Utrecht. Daar zetelt aartsbisschop Joris Vercammen. Toch een machtsstructuur?

(lachend) “Nee, nee, nee. De Oud-Katholieke Kerk heeft de hiërarchische structuur overgenomen uit het verleden, uit de traditie. Wij hebben er altijd belang aan gehecht om deel te blijven van de grote katholieke traditie. Voor 1559 was er alleen maar het bisdom Utrecht. Toen er later bisdommen bijkwamen werd Utrecht aartsbisdom. De aartsbisschop moet in heel bijzondere organisatorische omstandigheden knopen doorhakken als andere bisdommen niet functioneren, maar verder is hij geen machtspotentaat.”

Uw voorganger wijlen Bert Wirix, die u al een hele tijd verving, stond voor sociale rechtvaardigheid en individuele aandacht voor mensen. Trekt u zijn lijn door? Hebt u nieuwe plannen?

“Je komt als nieuwe bisschop in een bestaande bedding terecht. Ik ben ook best tevreden over hoe we het nu doen dus ik ga zeker niet alles overhoop halen. Wel zou ik wat willen doen aan de bekendheid van onze kerk. Het ledental mag nog wat groeien, de deuren moeten meer opengaan.”

Drumstel in de kerk? Video clips?

“Nee. Ik vind het helemaal geen goed idee om te proberen de mis ‘leuker’ te gaan maken dan uitgaan. Een poging de kerk vol jongeren te krijgen om je eigen onzekerheid te bezweren. Óf we zijn een kerk van God en het loopt toch wel door of we doen het niet goed. In dat laatste geval is het niet eens erg dat we verdwijnen.”

Niet dat jongeren niet welkom zouden zijn, natuurlijk. Maar hoe dan wel? Schoon noemt drie punten.

De liturgie is een rustpunt in een jachtig bestaan.

We vinden dat we wat te bieden hebben.

Wij vormen een gemeenschap en houden die in stand. Maken homo’s deel uit van die gemeenschap? Kunnen zij ook priester worden? Schoon noemt uit zijn hoofd zes namen van homopastoors. Geen probleem dus?

“Dat is complex. In de praktijk gaat het allemaal best maar dit soort vragen zijn niet voldoende uitgesproken binnen de kerk. De wind hoeft bij wijze van spreken maar te draaien en ’t is weer gedaan. Eén van de vragen die wij nu bespreken met elkaar is of de inzegening van homoparen, die zonder probleem plaatsvindt, gelijk is aan het sacrament van het huwelijk. Het verbaast me hoe fel die discussie soms gevoerd wordt.”

De Oud-Katholieke Kerk is altijd zeer terughoudend geweest met voorschriften. De eigen verantwoordelijkheid van de leden heeft altijd hoog in het vaandel gestaan. Schoon vindt echter dat het voor de duidelijkheid toch prettig zou zijn om eens een uitspraak te hebben. Zijn kerk kan zich echter niet alles zomaar permitteren.

Vrijwel elke kerk ter wereld is lid van de Wereldraad van Kerken. De OK Kerk is daarnaast een volledige kerkelijke gemeenschap met de Anglicaanse kerken aangegaan, een zogenaamde ‘full communion’. Dit houdt vooral een wederzijdse erkenning van gelijkwaardigheid in. Over homoseksualiteit wordt in andere landen en zeker in andere kerken vaak niet vriendelijk gebracht. Wil de OK Kerk serieus genomen zijn en blijven dan kan zij zich niet altijd harde uitspraken veroorloven. In dit spanningsveld zullen bisschop Schoon en collega Vercammen moeten functioneren.

Een bisschop is dus eigenlijk een politicus?

“Nee, een politicus wil macht. Een bisschop kan wel wat diplomatie gebruiken.”

Wat zegt u tegen andere kerken, die met de Bijbel in de hand homoseksualiteit hard veroordelen?

“Het geloof gaat om het ontplooien van alle mogelijkheden die een mens heeft. Zodra je met Bijbelcitaten gaat smijten wordt dat erg moeilijk. Als er ergens A staat dan staat elders vast wel min A. Kijk, je moet de Bijbel letterlijk lezen maar wel alle letters bij elkaar. Elk deel weerspiegelt het geheel.”

Het is duidelijk dat een oud-katholieke bisschop goed moet kunnen balanceren. Iedere gelovige denkt op zijn of haar eigen manier. Houdt zo’n kudde maar eens bij elkaar. Simpelweg dan maar opleggen hoe het hoort? Nee, dat zou van een bisschop weer een machtsfiguur maken die mensen dwingt te denken hoe hij wil.

“Een te grote focus op bijvoorbeeld seksualiteit is niet goed. Uiteindelijk pretendeert elke godsdienst iets te weten over het goddelijke. Volgens mij is het de kunst om de werkelijkheid van God zo weinig mogelijk om te vullen en toch het maximale te zeggen.”

Op 29 juni is Dick Schoon op plechtige wijze gewijd.

inset1
“Je moet de Bijbel letterlijk lezen maar wel alle letters bij elkaar.”

inset2
“[De Oud-Katholieke Kerk] is een katholieke kerk die zich oriënteert op de vroeg-christelijke kerk, wat tot uitdrukking komt in de naam 'oud-katholiek'. Toch is ze niet onveranderlijk en star maar staat ze open voor vernieuwing van het geestelijk en kerkelijk leven en is niet blind voor de wereld, de cultuur en de vragen van vandaag.”

Hier de site van de Oud-Katholieke KerK Nederland

---

---

Op dit artikel is nog geen commentaar binnengekomen. Wil je iets zeggen? Ga naar de Postbus.