Wetenschappelijke termen
Theorie, hypothese, wet... wat is dat?
Dit artikel is bedoeld voor wetenschappelijke leken, net als ikzelf. Het kan aardig verwarrend zijn om over wetenschap te lezen aangezien sommige worden op een andere manier gebruikt worden dan we gewend zijn. Aangezien ik aardig wat (zijdelings) schrijf over wetenschappelijke onderwerpen lijkt het me een goed idee wat uitleg te geven. We hebben het hier wel over natuurwetenschap. Voor de andere disciplines gaat onderstaande minder op.
Dagelijks gebruik
Waarom zou je kleine woordjes als theorie, feit, hypothese en wet eigenlijk nog definiëren. Nou, omdat het nodig is. Vaak genoeg hoor ik mensen dingen zeggen als 'dat is maar een theorie'. Dit komt nogal suf over. Dat is hetzelfde als van Cadel Evans beweren dat hij 'maar een wereldkampioen' is.
Een feit is iets wat waar is. Of je het nou leuk vindt of niet, feiten houden halsstarrig vol. Een feit is het sterkste wat we in het normale taalgebruik kennen.
Een wet heeft in de praktijk bijna dezelfde zekerheid als een feit. Een wet schrijft dingen voor en legt soms dingen uit. Behalve juridische wetten kennen we wetenschappelijke wetten maar die komen op hetzelfde neer.
Een theorie betekent, buiten wetenschappelijke kringen, niet veel meer dan een ingeving of een stelling. Theorieën zijn weinig waard alhoewel er eigenlijk wel iets van bewijs voor hoort te zijn. Theorieën kunnen net zo goed waar zijn als onwaar.
Een hypothese is een woord met één lettergreep meer dan theorie. Het wordt door elkaar gebruikt met theorie of zelfs helemaal niet.
Wetenschappelijk gebruik
Wetenschappers gebruiken deze woorden bijna andersom. Normaal gesproken hebben we van meer naar minder belangrijk eerst feit en dan wet, theorie en hypothese. Wetenschappers zien het als theorie, wet, hypothese en feit.
Een feit in wetenschappelijke zin is vrijwel hetzelfde als een gewoon feit, het is een observatie van de werkelijkheid. Het is echter extreem specifiek en welomschreven. Als ik een bal vasthoud en dan loslaat, dan is het een feit dat hij zal vallen. Het woord feit zelfs wordt wat minder gebruikt, observatie hoor je meer.
Een wetenschappelijke hypothese is een idee dat is uitgewerkt om obversaties (feiten dus) te verklaren. Een goede hypothese is testbaar: hij moet voorspellingen doen over dingen die zullen gebeuren in vergelijkbare omstandigheden. Anders kan hij nooit geverifieerd of verworpen worden en blijft hij altijd maar hypothese.
Een wet in de wetenschap is een beschrijving van hoe een deel van de natuur werkt onder bepaalde omstandigheden. Wetten komen over het algemeen voort uit heel erg veel observaties en zijn een soort vrijwel onaantastbare hypotheses. Newton's zwaartekrachtswet is een voorbeeld. Wetten vertellen niet 'waarom' ze werken en daarom worden ze gezien als minder dan theorieën.
Een wetenschappelijke theorie is eigenlijk een soort heilige graal. Iedereen wil van zijn hypotheses een theorie maken. Een theorie heeft vele keiharde pogingen om haar onderuit te halen weerstaan. Ze verklaart in experiment na experiment of meting na meting alle obversaties die onder haar vallen. We hebben het hier soms over duizenden pogingen om het tegendeel te bewijzen. Daarbij levert een theorie een of meer mechanismes die niet alleen duidelijk maken wat er gebeurt maar waarom dat gebeurt. Meestal is een theorie opgebouwd uit verschillende hypotheses, wetten, feiten, redeneringen en nog meer.
En zo zit dat. Doe er je voordeel mee.
P.S.: Dank aan Jack voor een serie kleine verbeteringen.
---
Op dit artikel is nog geen commentaar binnengekomen. Wil je iets zeggen? Ga naar de
Postbus.
